درس 1 - سوره فیل

به نام خداجون مهربون

هدف کلی: انس با قرآن کریم و علاقه به یادگیری آن

اهداف جزئی:

  • ایجاد علاقه به قرآن و حفظ سوره‌های کوچک
  • شرکت در بحث و گفت‌وگوهای کلاسی و پاسخ دادن به سؤالات
  • افزایش گنجینه لغات و شعرخوانی
  • گوش دادن و تشخیص صدای حیوانات
  • توجه و دقت به صدای اول کلمات (صدای اِ)
آغاز سخن بانام خدا و هم‌خوانی سوره فیل

از این درس سوره فیل را برای نوآموزان پخش نمایید و از آنان بخواهید با شما تکرار کنند.

سخنی با مربیان:

تجربه نشان داده است افرادی که از دوران کودکی، شکرگزاری را آموخته‌اند، افراد شادتر، خوش‌بین‌تر، اجتماعی‌تر و پرانگیزه‌تری هستند. آگاه کردن کودکان نسبت به نعمت‌های بی‌شمار الهی موجب ایجاد عشق و علاقه به خدای مهربان می‌شود که این عشق تبدیل به پایه مستحکمی در راستای تربیت کودک بر مبنای فطرت الهی خواهد شد.

کودکی را تصور کنید که ذهن او تمرکز بر داشته‌های خود دارد حتی متوجه مواردی که به‌ظاهر از بدیهی‌ترین داشته‌ها و نعمت‌هایش است می‌شود، مانند داشتن پدر و مادر، بینایی و… و یاد گرفته تا خدای مهربان را برای این داشته‌ها شکر کند.

این کودک می‌تواند با احساسات مثبتی که از این منظر برایش ایجاد می‌شود، بر توانمندی‌های الهی خویش تکیه کند و با دنیایی از توکل به خدا و اعتمادبه‌نفس در ادامه زندگی گام بردارد و در جامعه نقش‌آفرینی نماید و تبدیل به یک فرد تأثیرگذار گردد.

در مقابل کودکی را فرض کنید که به سبب تربیت خانواده و محیط، پیوسته ذهن او متمرکز بر کمبودهای خود و البته داشته‌های دیگران است و در دنیایی از حسرت، عمر خود را سپری می‌کند و به بزرگ‌سالی می‌رسد. با دنیایی از شکایت و شکوه از خانواده و خدا و جامعه، به یک موجود افسرده تبدیل می‌شود که به‌صورت مسری این حس بد خود را به دیگران نیز منتقل می‌کند و باعث انزوای وی می‌شود.

در محفل خود راه مده هم چو منی را

  افسرده‌دل افسرده کند انجمنی را

پرواضح است که آموزش شکرگزاری و تبدیل آن به یک عادت، می‌تواند اثرات قابل‌توجهی در رشد فکری و اجتماعی کودک ایفا نماید. شاید ازاین‌روست که خدای مهربان در آیات بسیاری، انسان را دعوت به شکرگزاری می‌نماید[1] و شکرگزاری از نعمت‌های خویش را موجب فزونی نعمت‌ها معرفی کرده است.[2] بنابراین، در این جلد مبحث «شکرگزاری از پروردگار مهربان» عادت محوری قرارگرفته است و هرروز قبل از شروع هر درس این مبحث در قالب‌های گوناگون تکرار می‌شود تا بتواند به یک عادت، برای کودک تبدیل شود.

[1]. اشکرولی ولاتکفرون، بقره، آیه 152؛ سیجزی اللّه الشاکرین، آل عمران؛ آیه 144.

[2] لَئِنْ شَکرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکمْ، آیه 7، سوره ابراهیم.

عادت چله

در مورد جمله زیر با کودکان صحبت کنید و از آنان نظرخواهی نمایید:

امام علی (ع) فرموده‌اند: شکر نعمت باعث می‌شود نعمت‌های ما زیادتر شود.[1]

[1] بحار، ج 71، ص 44.

مرورها بر اساس منحنی فراموشی

برای مرور درس‌های گذشته سؤالات ذیل را از نوآموزان بپرسید:

  • درس 35 ج 3: اگرچند نفر از یک گوشی استفاده کنند چه‌کارهایی باید بکنند؟
  • درس 33 ج 3: آیا در پارک و خیابان و در حال راه رفتن می‌توان از گوشی استفاده کرد؟
  • درس 27 ج 3: اگر در شهرمان پلیس نداشتیم چه اتفاقی می‌افتاد؟
فعالیت 1: کتاب کودک

تصویرخوانی و تفکر: از نوآموزان بخواهید به‌دقت به تصویر کتاب نگاه کنند و در مورد آن، نظرات خود را بیان کنند. از آنان بپرسید به‌نظر شما چرا نازپری و دوستانش اطراف این تابلو جمع شده‌اند؟ در تابلو چه می‌بینید؟

دقت شنیداری (آشنایی با هم‌آغاز «اِ»): از نوآموزان بخواهید به‌دقت به کلماتی که بیان می‌کنید گوش دهند، سپس کلماتی را که صدای اول آن‌ها صدای «اِ» هست را برای نوآموزان تکرار کنید. (مانند امام، استکان، استخر، اسکی و…) از آنان بپرسید: اولین صدایی که شنیدید چه صدایی بود؟ و خودشان چند مورد مثال بزنند. سپس از آنان بخواهید در پایین صفحه، تصاویری که صدای اول آن‌ها صدای «اِ» هست را پیدا کنند و دور آن‌ها با مداد رنگی، خط باز بکشند.

تشخیص سرعت حرکت: از نوآموزان بپرسید تفاوت حرکت سریع و آهسته چیست؟ به‌نظر شما کدام‌یک از حیوانات در تصویر آهسته حرکت می‌کنند و کدام‌یک سریع؟ از دو نفر از نوآموزان بخواهید یکی مانند لاک‌پشت و یکی مانند خرگوش راه بروند تا بقیه ببینند. توجه نوآموزان را به کتاب جلب کنید و زیر حیوانی که آهسته حرکت می‌کند یک گُل بکشید.

دست ورزی: از نوآموزان بخواهید تا خطوط خط‌چین بالای صفحه را با توجه به فلش‌ها، پررنگ کنند.

دست ورزی: از نوآموزان بخواهید تا خطوط خط‌چین بالای صفحه را با توجه به فلش‌ها، پررنگ کنند.

فعالیت 2: داستان «نقشه اسرارآمیز»

ابتدا صدای فیل را برای نوآموزان پخش نمایید به آنان بگویید: آیا می‌دانید این صدای چه حیوانی است؟ داستان امروز در مورد فیل‌هایی است که در تابلو می‌بینید. پس به‌خوبی گوش کنید:

به نام خدای مهربان

حیوان‌های زیادی جلوی درب موزه نقاشی‌های قدیمی، جمع شده بودند، غلغله بود و همه منتظرخریدن بلیت موزه. پیشو و اردک در صف ایستاده بودند که ناگهان دیدند نازپری و پرپری و پاپری و پوپی هم از راه رسیدند. بچه‌ها خیلی خوشحال شدند که قرار است باهم به دیدن نقاشی‌ها بروند، چیزی نگذشت که درب‌ها باز شدند و هرکس با بلیتی در دست وارد می‌شد.

پرپری که دستش در دست خواهرش بود رو به بقیه کرد و گفت: بچه‌ها می‌دانستید امروز در این موزه یک نقاشی اسرارآمیز هم هست که هیچ‌کس اجازه دست زدن یا دیدن آن را ندارد؟

پوپی و اردک نگاهی به هم کردند و باهم گفتند: اسرارآمیز؟ راست می‌گویی؟

پیشو موهای سرش را صاف کرد و گفت: میو، بله بچه‌ها، من هم شنیده‌ام. امیدوارم ما بتوانیم آن را ببینیم، شنیدم که می‌گفتند هرکس روی قاب آن نقاشی دست بکشد واردش می‌شود و آن نقاشی را واقعی واقعی می‌بیند.

بله بچه‌ها دوست‌های جنگلی همراه بقیه، نقاشی‌ها را می‌دیدند و روی قاب‌هایشان دست می‌کشیدند تا نقاشی عجیب را پیدا کنند ولی نتوانستند، خسته و گرسنه گوشه‌ای از موزه نشستند. نازپری با ناراحتی گفت: دیدی آقا پرپری، هیچ‌کدام نبود، نقاشی اسرارآمیز یک شوخی بی‌مزه بود.

پرپری که ناراحت و خسته بود گفت: بله راست می‌گویی.

پاپری گفت: ولی هنوز یکجا را نرفته‌ایم! نازپری گفت: ما که همه‌جا را رفته‌ایم، جایی نمانده است. پاپری گفت: نگاه کنید، آنجا. آخر راهرو، یک اتاق قرمز است که آن را هنوز نرفته‌ایم، درب آن نصفه باز است. ببینید، فقط یک نقاشی آنجا نگهداری می‌شود، روی درب هم نوشته، ورودممنوع! حتماً خودش است.

وقتی حرف پاپری تمام شد، همه باهم، یواشکی وارد اتاق شدند، آخر سالن روی یک دیوار قرمز، قاب عکسی قرار داشت که نقاشی چند فیل ترسیده که آدم‌هایی بر روی آن‌ها سوار بودند و کلی پرنده که با منقارهایشان روی سر فیل‌ها سنگ‌ریزه می‌ریختند، کشیده شده بود.

اردک با تعجب گفت: چقدر قشنگ است، انگار واقعی است، بچه‌ها بیایید باهم روی قاب دست بکشیم تا باهم وارد نقاشی بشویم. بعد دست‌هایشان را به هم دادند و با دست دیگر قاب چوبی و قدیمی نقاشی را دست کشیدند. ناگهان گردوخاکی به آسمان بلند شد، دیوارها مثل موج‌های دریا بالا و پایین رفتند و در یک چشم برهم زدن، بچه‌ها وسط یک بیابان خشک و گرم افتادند. فیل‌های بزرگ و عصبانی درحال حرکت بودند.

نازپری داد زد: بچه‌ها مراقب باشید، بیایید کنار که زیر دست‌وپای این غول‌های وحشی نروید، مراقب باش پاپری!!!

پیشو گفت: عجب کاری کردیم، کاش وارد این اتاق نمی‌شدیم.

بچه‌ها کنار یک سنگ بزرگ پناه گرفتند، از صدای پای فیل‌ها زمین می‌لرزید، پوپی پر زد و رفت روی گوش گنده یکی از فیل‌ها نشست و گفت: ببخشید، آقای گنده، با شما هستم، این‌همه فیل باعجله کجا می‌روند؟ چرا آن‌قدر زیاد، کار مهمی دارید؟

فیل سیاه با اخم به پوپی نگاهی کرد و گفت: تو از کجا پیدا شدی فسقلی؟ بله ما کار مهمی داریم، از حبشه کلی راه آمده‌ایم، قرار است کعبه، خانه خدا را خراب کنیم، هیچ‌کس هم نمی‌تواند جلوی ما را بگیرد.

پوپی ترسید و با ناراحتی گفت: خراب کنید؟ چرا؟ مگر نمی‌دانید کعبه پاک‌ترین جای دنیا و قبله همه است.

همین موقع بود که ناگهان پرنده‌هایی شبیه گنجشک، با گِل‌های ریز و خشک‌شده‌ای که در منقار داشتند از راه رسیدند. پرپری و پوپی و پاپری رفتند بین آن‌ها و پاپری پرسید: سلام دوستان، شما کی هستید؟ اینجا چه‌کار می‌کنید؟

یکی از پرنده‌ها جواب داد: ما ابابیل هستیم، خدا به ما گفته اینجا باشیم و با این گِل‌های خشک‌شده از کعبه دفاع کنیم.

نازپری و بقیه بچه‌ها خندیدند، چون باور نمی‌کردند با آن گِل‌های ریز، فیل‌هایی به آن بزرگی کشته شوند ولی پیشو ناگهان داد زد؛ آهای بچه‌ها آنجا را ببیند، گِل‌ها را ریختند روی سر فیل‌ها، گِل‌ریزه‌ها مثل باران بر سر فیل‌ها می‌بارید و هرکدام که به فیل‌ها می‌خورد شبیه یک بمب بزرگ منفجر می‌شد. یکی از ابابیل‌ها با خنده گفت: بچه‌ها این نقاشی واقعی که می‌بینید داستان سوره فیل در قرآن است، حالا دیدید اگر خدا بخواهد، گِل‌هایی به آن ریزی، چه‌کارهای بزرگی می‌کنند؛ حالا زودتر بروید که درب موزه دارد بسته می‌شود… .

بچه‌ها دست‌هایشان را به هم دادند گردوخاکی به آسمان بلند شد و ناگهان وسط اتاق قرمز، پایین آمدند و بدو بدو از موزه بیرون رفتند، آن‌ها هیچ‌وقت خاطره نقاشی سوره فیل را فراموش نکردند.

 

فعالیت 3: بحث و گفت‌وگو

پس از شنیدن قصه در مورد نکات قصه و معنی آیه‌های سوره با کودکان بحث کنید و سؤالاتی همانند پرسش‌های زیر از ایشان بپرسید:

نام خانه خدا چیست؟ فکر می‌کنید چرا فیل‌ها می‌خواستند خانه خدا را خراب کنند؟ خدا چگونه از خانه خودش محافظت کرد؟

فعالیت 4: نقاشی

نوآموزان از هر جای قصه که دوست داشتند یک نقاشی زیبا بکشند و بعد نقاشی‌های خود را به دیوار کلاس یا سالن نصب‌کرده و نمایشگاهی درست کنند و از نقاشی هم‌سالان و هم‌کلاسی‌های خود دیدن کنند. در حین کار نوآموزان می‌توانند سوره را گوش دهند.