پیشگفتار
مادر و پدر گرامی، سلام!
کودک شما در آستانهی یک سفر تازه قرار گرفته است؛ سفری به دنیای شگفتانگیز کودکستان. این اولین گام رسمی او برای ورود به جمعهای بزرگتر، آشنایی با دوستان جدید و تجربهی لحظات نابی از یادگیری و بازی است. طبیعی است که هم شما و هم فرزندتان، با هیجان، کنجکاوی و شاید کمی دلشوره، منتظر این روز باشید.
بستهی تربیت و یادگیری «دانابان» که پیش روی شماست، حاصل سه سال تلاش گروهی بیش از 30 نفر از متخصصان حوزههای روانشناسی، علوم تربیتی، تصویرگری، نویسندگی و تولید محتواست.
هدف ما در این مسیر، چیزی فراتر از آموزش مفاهیم پایهی ریاضی و علوم است. ما میخواهیم علاوه بر ریاضی و علوم و آواورزی و دست ورزی و… که وظیفه ساده هر کتاب در مقطع پیش دبستانی است؛ مهمترین مهارتهای سبک زندگی را در قالبی جذاب، بازیوار و متناسب با دنیای شیرین کودکی به فرزند شما هدیه دهیم. «دانابان» یعنی «نگهبان دانایی» و ما میخواهیم به کودک شما کمک کنیم تا این دانایی و عشق به دانستن را در خود پرورش دهد، چرا که شعله ور کردن عشق به دانستن، از خود دانستن مهمتر است.
اما بدانید که این مسیر، بدون همراهی شما کامل نمیشود. نقش شما در خانه، بهعنوان نخستین و مهمترین معلم کودک، بیبدیل است. این راهنما را نوشتهایم تا شما را با فلسفه، اهداف و روشهای «دانابان» آشنا کنیم و نشان دهیم چگونه میتوانید در کنار مربی کودکستان، پلی محکم میان خانه و مدرسه بسازید.
در ادامه، خواهید خواند که چرا هفتهی اول بدون کتاب است و چگونه میتوانید اضطراب جدایی کودک را کاهش دهید. با نظریههای علمی پشت این بسته مانند هوشهای چندگانه، چرخه بلوم و منحنی فراموشی آشنا میشوید و از نقش حیاتی خود در نهادینهسازی عادتهای خوب آگاه میگردید. همچنین با شخصیتهای بامزهی جنگل دانابان و ابزارهای جانبی مانند اپلیکیشن، بیشتر آشنا خواهید شد.
پس با ما همراه باشید تا این سفر شیرین را با هم آغاز کنیم و آیندهای روشن برای فرزندان این سرزمین بسازیم.
فصل اول: آغاز سال تحصیلی؛ سفری تازه با کودک شما
۱-۱. کودکستان، دنیایی جدید برای کودک
پدر و مادر عزیز! لحظهای را تصور کنید که برای اولین بار پا به یک مکان کاملاً جدید میگذارید؛ جایی که هیچکس را نمیشناسید، قوانینش را نمیدانید و نمیدانید قرار است چه اتفاقی بیفتد. این دقیقاً همان احساسی است که کودک شما در روزهای نخست ورود به کودکستان تجربه میکند.
برخی از کودکان با شوق و ذوق فراوان به استقبال این ماجراجویی جدید میروند؛ کیف و کتابشان را بغل میکنند و با ذوق میپرسند: «مامان امروز چند تا دوست جدید پیدا میکنم؟» اما برخی دیگر، با دیدن فضای جدید و جدایی از شما، کمی دلشوره میگیرند و با چشمانی نگران به اطراف نگاه میکنند.
این هر دو واکنش، کاملاً طبیعی است. کودک شما در حال عبور از یک مرحلهی مهم رشدی است و ورود به کودکستان، یکی از نخستین تجربههای اجتماعیسازی او محسوب میشود. در اینجا قرار است با همسالان خود آشنا شود، بازی کند، بیاموزد و رشد کند. اما برای اینکه این انتقال به آرامی انجام شود، شما بهعنوان والدین و ما در قالب بستهی دانابان، دست به دست هم دادهایم تا این مسیر را برای فرزندتان هموار کنیم.
۱-۲. اضطراب جدایی؛ نگرانی طبیعی، راهکارهای عملی
اضطراب جدایی چیست؟ به زبان ساده، این واکنش طبیعی کودک به جدایی از کسانی است که به آنها دلبسته است. در سنین ۲ تا ۶ سال، بسیاری از کودکان هنگام جدا شدن از والدین، بهویژه در محیطهای جدید، دچار نگرانی و استرس میشوند. این حالت معمولاً موقتی است و با گذشت زمان و ایجاد احساس امنیت در محیط جدید، فروکش میکند.
نشانههای اضطراب جدایی در کودکستان:
- گریه یا بهانهجویی در زمان خداحافظی
- چسبیدن به پاهای والدین و امتناع از ورود به کلاس
- شکایت از دلدرد یا سردرد در روزهای اول
- پرسشهای مکرر از اینکه «کی میآیی دنبالم؟»
اگر کودک شما هم اضطراب جدایی دارد ، اصلا نگران نباشید متخصصین ما در دانابان کاملا حواسشان به این مسئله بوده است. در ادامه ابتدا نکاتی کمک هایی که والدین باید به کودک خود بدهند را بیان میکنیم و سپس کارهایی که دانابان پیش بینی کرده است را بیان می نماییم.
چگونه میتوانید به کودک خود کمک کنید؟
۱. آمادهسازی ذهنی پیش از شروع سال: چند روز مانده به شروع کودکستان، با کودک خود دربارهی این تجربهی جدید صحبت کنید. از رفتن به یک جای قشنگ، داشتن دوستان جدید، بازیهای بامزه و آموزگار مهربانی که قرار است با او آشنا شود، بگویید. هرگز کودکستان را بهعنوان تنبیه یا تهدید مطرح نکنید.
۲. خداحافظی کوتاه و مطمئن: در روزهای اول، پس از تحویل کودک به مربی، با لبخندی گرم و جملهای مطمئن مانند «من میروم و سر ساعت برمیگردم تا تو را ببینم» او را ترک کنید. خداحافظیهای طولانی و پرابهام، اضطراب کودک را بیشتر میکند.
۳. برنامهای منظم و پیشبینیپذیر: کودکان به نظم و پیشبینیپذیری نیاز دارند. سعی کنید زمان رسیدن و بردن کودک، سر ساعت مشخصی باشد تا کودک بداند چه زمانی شما را دوباره خواهد دید.
۴. یک شیء آشنا بهعنوان «دلگرمی»: اجازه دهید کودک یک اسباببازی کوچک یا عکسی از خانواده را بهعنوان وسیلهای آشنا و دلگرمکننده همراه خود به کودکستان ببرد.
همکاری والدین و مربی، رمز موفقیت است. لطفاً نگرانیهای خود را با مربی کودک در میان بگذارید. مربی با تجربهای که دارد، میداند چگونه با کودکان جدیدالورود برخورد کند و آنها را بهتدریج با محیط آشنا سازد. اعتماد شما به مربی، به کودک نیز آرامش منتقل میکند.
فعالیت هایی که در بسته تربیت و یادگیری دانابان پیش بینی شده است:
ما در تیم دانابان، بهخوبی میدانیم که روزهای نخست کودکستان، حساسترین روزهاست. به همین دلیل، هفتهی اول آموزش را بهگونهای طراحی کردهایم که کودک شما اصلاً با کتاب مواجه نمیشود؛ بلکه با بازیها و فعالیتهای یخشکن، فرصت مییابد تا با محیط، مربی و دوستان جدید خود انس بگیرد و احساس امنیت کند.
۱-۳. هفته اول بدون کتاب؛ فرصتی برای انس و الفت
در بستهی تربیت و یادگیری دانابان، هفتهی اول (درس آشنایی) بهطور کامل به فعالیتهای غیرکتابی اختصاص دارد. ما ۱۵ فعالیت یخشکن طراحی کردهایم تا کودک شما آرامآرام با فضای کودکستان آشنا شود و اضطراب جدایی در او کاهش یابد. این فعالیتها با هدف انسگرفتن با محیط، آشنایی با جنگل دانابان و شخصیتهای آن، تقویت عضلات دست و دستورزی طراحی شدهاند.
- چند مثال از این فعالیتهای جذاب:
مثال ۱: بازی آشنایی با دوستان
(درس آشنایی – فعالیت ۱)
مربی یک گلوله کاموا در دست میگیرد و پس از معرفی خود، آن را بهسمت یکی از کودکان پرتاب میکند. کودک نیز خود را معرفی کرده و کاموا را به نفر بعد میدهد. به این ترتیب، همه با هم ارتباط برقرار میکنند و شبکهای از دوستی شکل میگیرد.
مثال ۲: داستان «معرفی جنگل دانابان»
(درس آشنایی – فعالیت ۸)
مربی داستانی شنیدنی دربارهی شخصیتهای جنگل دانابان مانند نازپری (کبوتر صورتی)، پرپری (کبوتر سفید)، فیلو (فیل پفپفی)، ببعی (بزغالهی بدقلق) و خانم قُدی (معلم مهربان) تعریف میکند تا کودک با فضای قصههای دانابان آشنا شود.
مثال ۳: شعر معرفی جنگل دانابان
(درس آشنایی – فعالیت ۹)
شعر اختصاصی و آهنگسازیشدهی دانابان، با ریتمی شاد و کودکانه پخش میشود و کودکان با دستزدن و حرکت، با شخصیتها و فضای جنگل آشنا میشوند.
نکتهی مهم برای شما مادر و پدر گرامی: این هفته، فرصتی است که کودک شما بدون هیچگونه فشار آموزشی، تنها با بازی و شادی، کودکستان را بهعنوان مکانی امن و دلپذیر تجربه کند. لطفاً با تشویق و گفتوگو دربارهی بازیهایی که در این روزها انجام داده، به او کمک کنید تا این خاطرات خوش را در ذهن خود ثبت کند.
فصل دوم: دانابان چگونه یاد میدهد؟ نگاهی به مبانی علمی
پدر و مادر گرامی! شاید برای شما هم سوال باشد که دانابان چه تفاوتی با سایر بستههای آموزشی دارد و چرا فعالیتهای آن تا این اندازه متنوع و گوناگون طراحی شدهاند. در این فصل، میخواهیم شما را با سه رکن علمی و تربیتی که در قلب دانابان جریان دارد، آشنا کنیم: هوشهای چندگانه، منحنی فراموشی و چرخهی یادگیری بلوم.
۲-۱. هوشهای چندگانه؛ هر کودک یک نابغه است
سالها تصور میشد که هوش فقط یک چیز است و آن، توانایی حل مسائل ریاضی یا مهارتهای کلامی. اما در سال ۱۹۸۳، روانشناسی به نام هاوارد گاردنر، نظریهای انقلابی مطرح کرد. او گفت: هوش، یک چیز نیست؛ بلکه مجموعهای از تواناییهای مختلف است.
گاردنر هشت نوع هوش را شناسایی کرد و بعد آنها را تا 10نوع گسترش داد:
۱. هوش کلامی-زبانی: توانایی درک و استفاده از کلمات (شاعران، نویسندگان، روزنامهنگاران)
۲. هوش منطقی-ریاضی: توانایی استدلال، حل مسئله و کار با اعداد (ریاضیدانان، مهندسان)
۳. هوش دیداری-فضایی: توانایی درک تصاویر، فضا و جهتیابی (نقاشان، معماران، خلبانان)
۴. هوش جنبشی-حرکتی: توانایی استفاده از بدن برای بیان و ساخت (ورزشکاران، بازیگران)
۵. هوش موسیقایی: توانایی درک ریتم، ملودی و آهنگ (نوازندگان، خوانندگان)
۶. هوش برونفردی یا اجتماعی: توانایی درک دیگران و تعامل با آنها (معلمان، رهبران، روانشناسان)
۷. هوش درونفردی: توانایی درک احساسات و انگیزههای خود (نویسندگان، فیلسوفان)
۸. هوش طبیعتگرا: توانایی تشخیص و طبقهبندی پدیدههای طبیعی (زیستشناسان، باغبانان)
جذابیت این نظریه در چیست؟ این نظریه به ما میگوید که هر کودکی در زمینهای نابغه است. ممکن است فرزند شما در ریاضیات قوی نباشد، اما هوش موسیقایی بالایی داشته باشد. یا شاید در کلاس کمحرف باشد، اما هوش درونفردی اش او را به انسانی عمیق و متفکر تبدیل کند.
دانابان چگونه این هوشها را تقویت میکند؟ فعالیتهای دانابان بهگونهای طراحی شدهاند که بهطور ضمنی و نامحسوس، تمام این هوشها را درگیر کنند.
مثالهایی از جلد اول دانابان برای تقویت هوش های گاردنر:
هوش کلامی-زبانی: در درس ۲ کودک با تقلید صدای حیوانات خود را معرفی میکند و با دوستانش دربارهی علایقش گفتوگو میکند.
هوش دیداری-فضایی: در درس ۸ نقاشی با چشمهای بسته انجام میشود که درک فضایی و تصویری کودک را به چالش میکشد.
هوش جنبشی-حرکتی: در درس ۳ نمایش خلاق «زنگ مدرسه» اجرا میشود که کودک باید با حرکت بدن، نقشهای مختلف را بازی کند.
هوش موسیقایی: تمام اشعار کتاب، آهنگسازی شدهاند. در **درس ۶ شعر «قوانین کلاس» با ریتم و آهنگ پخش میشود و کودکان با دستزدن، همخوانی میکنند.
هوش برونفردی: در درس ۱۰ کودکان به صورت گروهی خمیربازی میکنند و در کنار یکدیگر، مهارتهای اجتماعی خود را تقویت میکنند. همچنین جلد دوم به صورت تخصصی ، کاملا به مسائل اجتماعی و افزایش هوش برون فردی می پردازد.
هوش درونفردی: در درس ۲ (شناخت علاقهمندی ها – فعالیت ۳) بازی «خانم قُدی» به کودک کمک میکند تا علایق و تواناییهای خود را بشناسد.
هوش طبیعتگرا: در درس ۹ کودکان با لیوانهای آب، صداهای طبیعی را کشف میکنند و در درس ۱۱ با بو کردن مواد طبیعی، حس بویایی خود را به کار میگیرند. در جلد چهارم هم به صورت اختصاصی به مسئله هوش طبیعت گرا پرداخته شده است.
پس وقتی فرزند شما در کلاس نقاشی میکشد، شعر میخواند، با دوستانش بازی میکند یا کاردستی میسازد، بدانید که فقط سرگرم نیست؛ بلکه فعالیت های به گونه تنظیم و چینش شده که هوشهای مختلف کودک را تقویت میکند.
۲-۲. منحنی فراموشی؛ چرا خیلی چیزها را فراموش میکنیم؟
حتماً برای شما هم پیش آمده که مطلبی را یاد گرفتهاید، اما چند روز بعد، انگار نه انگار که آن را آموختهاید! این تجربه، ریشهای علمی دارد.
هرمان ابینگهاوس، روانشناس آلمانی، در سال ۱۸۸۵ کشف کرد که انسانها ۸۰ درصد از مطالبی را که یاد میگیرند، تا ۲۴ ساعت بعد فراموش میکنند. این پدیده را «منحنی فراموشی» نامید. اما نکتهی مهم این است که با تکرارهای هوشمندانه و برنامهریزیشده، میتوان این منحنی را مهار کرد و مطالب را از حافظهی کوتاهمدت به حافظهی بلندمدت منتقل نمود.
دانابان چگونه این مشکل را حل کرده است؟ در بستهی دانابان، مرورهای دقیق و برنامهریزیشدهای بر اساس منحنی فراموشی طراحی شده است. یعنی مفاهیم اصلی یک درس، در چند درس آینده و در زمانهای دقیق تکرار میشوند تا کودک آن را بهخوبی تثبیت کند.
مثال از کتاب:
در درس ۱ (شروع یادگیری با نام خدا) مبحث «شروع کارها با نام خدا» آموزش داده میشود. در درس ۲ (مرور بر اساس منحنی فراموشی) این مفهوم برای اولین بار مرور میشود. در درس ۴ (مرور درس ۱) برای بار دوم و در درس ۱۰ (مرور درس ۱) برای بار سوم مرور میشود تا این مفهوم در ذهن کودک نهادینه گردد.
نتیجهی این رویکرد چیست؟ در جشن آخر سال، مربیان با شگفتی مشاهده میکنند که کودکانی که با دانابان کار کردهاند، مفاهیم ابتدای سال را بهخوبی به یاد دارند و مطالب برایشان به «ملکهی ذهنی» تبدیل شده است. این یعنی زحمات شما و مربی، هدر نمیرود و یادگیری، ماندگار میشود.
۲-۳. چرخه یادگیری بلوم؛ از دانستن تا توانستن
شاید برایتان جالب باشد که بدانید یادگیری، یک فرایند پلهپله است. بنجامین بلوم، روانشناس آموزشی، در سال ۱۹۵۶ سلسلهمراتبی از یادگیری را معرفی کرد که به «چرخهی بلوم» معروف است. این چرخه شامل شش سطح است:
۱. دانش (یادآوری): بهخاطر آوردن اطلاعات
۲. فهمیدن: درک معنا و مفاهیم
۳. کاربست: بهکارگیری اطلاعات در موقعیتهای جدید
۴. تحلیل: تجزیه و بررسی اطلاعات
۵. ارزشیابی: قضاوت و نتیجهگیری
۶. خلق: ساختن ایدههای جدید
در دانابان سعی شده است، فعالیتهای هر درس و چینش فعالیت ها بهگونهای طراحی شدهاند که کودک را در این سطوح به پیش ببرند.
مثال از کتاب – درس ۱ (شروع یادگیری با نام خدا):
مرحلهی دانش (یادآوری): در فعالیت ۱ (بحث و گفتوگو) از کودک پرسیده میشود: «آیا میدانید چه چیزی روی تخته نوشتهام؟»
مرحلهی فهمیدن: در فعالیت ۳ (کتاب کودک) کودک با دیدن تصویر و توضیح معنای «بسم الله الرحمن الرحیم» به زبان ساده، مفهوم را درک میکند.
مرحلهی کاربست: در فعالیت ۵ (بازی) کودک در یک بازی گروهی، کارت «بسم الله» را برمیدارد و با صدای بلند میگوید تا این مفهوم را در عمل بهکار گیرد.
مرحلهی ارزشیابی: در فعالیت ۶ (نقاشی) کودک نقاشی یکی از کارهایی را که با نام خدا شروع میکند، میکشد و در مورد آن توضیح میدهد تا مشخص شود چقدر مفهوم را درک کرده است.
این یعنی کودک شما فقط یک شنوندهی منفعل نیست؛ بلکه در هر درس، فعالانه یاد میگیرد، تمرین میکند و آنچه را آموخته بهکار میگیرد.
فصل سوم: عادت چله؛ قدرت عادت سازی در دانابان
پدر و مادر عزیز! شاید برایتان پیش آمده باشد که تصمیم گرفتهاید کار خوبی را شروع کنید، اما بعد از چند روز، آن را رها کردهاید. ایجاد یک عادت پایدار، کار سادهای نیست. اما اگر بدانید که برای شکلگیری یک عادت، به زمان مشخصی نیاز است، میتوانید با برنامهریزی دقیقتر، مسیر را هموار کنید.
۳-۱. عادت چله چیست؟
از دیرباز میان اندیشمندان اسلامی این گفته معروف بوده است که برای درونیسازی هر عادت خوب، چهل روز زمان نیاز است. هرچند که روانشناسان عدد دقیقی برای ایجاد عادت بیان نکردهاند (برخی عدد ۲۱ روز را ذکر کردهاند)، اما این نکته در هر دو رویکرد وجود دارد که تکرار مداوم، کلید اصلی نهادینهسازی عادت است.
ابتکار عادت چله در دانابان دقیقاً بر همین اصل بنا شده است. در هر جلد از کتاب، یک «عادت محوری» انتخاب شده که در تمام ۳۵ درس آن جلد، در ابتدای هر درس تکرار میشود. این تکرار روزانه، با قالبهای متنوع (داستان، شعر، بازی، گفتوگو و …) انجام میشود تا کودک خسته نشود و بهمرور، آن رفتار در وجودش نهادینه گردد.
هدف ما این است که حتی اگر بعد از ۴۰ روز، این عادت بهطور کامل در کودک نهادینه نشده باشد، حداقل بهعنوان یک مسئلهی کلیدی و مهم در ذهن او برجسته شود و زمینۀ شکلگیری آن در آینده فراهم گردد.
۳-۲. چهار عادت ارزشمند در چهار جلد
در مجموع، برای چهار جلد کتاب، چهار رفتار ارزشمند انتخاب شده است که هر یک، متناسب با موضوع محوری آن جلد طراحی شدهاند:
📗 جلد اول: «خدا مرا دوست دارد» – عادت چله: زود خوابیدن
موضوع اصلی جلد اول، تعامل با خویشتن است. در این جلد، ما به دنبال عادتی بودیم که «خاصیت اهرمی» داشته باشد؛ یعنی بتواند بر سایر شئون زندگی کودک تأثیر مثبت بگذارد. زود خوابیدن، یکی از مهمترین پایههای نظم شخصی است. تا زمانی که کودک خواب منظمی نداشته باشد، نمیتواند در سایر امور زندگی (مانند صبحها بهموقع بیدار شدن، سرحال بودن در کلاس، تمرکز کافی و …) موفق باشد.
نمونهای از اجرای عادت چله در کتاب:
در درس ۳ (زود خوابیدن و حضور به موقع – بخش عادت چله) برای اولین بار این عادت به کودک معرفی میشود و در ابتدای هر درس تا پایان جلد اول، با قالبهای متنوع تکرار میشود.
📘 جلد دوم: «دیگران را دوست دارم» – عادت چله: احترام به والدین
جلد دوم به تعامل با دیگران اختصاص دارد و محور اصلی آن، ارتباط با خانواده و والدین است. با توجه به تأکید ویژهی فرهنگ اسلامی ما بر احترام به پدر و مادر، عادت محوری این جلد، احترام به والدین (بهویژه بوسیدن دست آنها) انتخاب شده است.
نمونهای از اجرای عادت چله در کتاب:
در ابتدای هر درس از جلد دوم، مربی با داستانها و مثالهای شیرین، کودک را به احترام به والدین و قدردانی از آنها تشویق میکند و در نهایت در آخر جلد یک جشن «تشکر از مامان ها» تدارک دیده میشود که کودکان آموخته های خود را در آن به صورت عملی تمرین می کنند.
📙 جلد سوم: «کشورم را دوست دارم» – عادت چله: دعوت به خوبیها و بازداشتن از بدیها
موضوع محوری جلد سوم، تعامل با جامعه و کشور است. آموزش مسئولیتپذیری اجتماعی، از کودکی آغاز میشود. وقتی کودک آموختههای خود را به دیگران آموزش میدهد و آنها را به کارهای خوب تشویق میکند، هم خودش به درک عمیقتری از آن مفاهیم میرسد و هم اعتمادبهنفسش افزایش مییابد.
نمونهای از اجرای عادت چله در کتاب: در جلد سوم، کودک در نقشهای مختلفی مانند «همیار پلیس»، «پلیس آب» و … قرار میگیرد و مسئولیت دعوت دیگران به خوبیها را تجربه میکند. (جزئیات دقیقتر در راهنمای مربی جلد سوم آمده است.)
📕 جلد چهارم: «طبیعت را دوست دارم» – عادت چله: شکرگزاری
تحقیقات نشان داده است افرادی که از کودکی شکرگزاری را آموختهاند، افراد شادتر، خوشبینتر، اجتماعیتر و پرانگیزهتری هستند. کودکی که به داشتههای خود توجه میکند و برای آنها شکر میگوید، با دنیایی از توکل به خدا و اعتمادبهنفس، در زندگی گام برمیدارد.
نمونهای از اجرای عادت چله در کتاب:در جلد چهارم، هر روز قبل از شروع درس، مربی مبحث شکرگزاری را در قالبهای گوناگون (شعر، داستان، بازی) تکرار میکند تا کودک بهمرور، این عادت را درونی کند. (جزئیات دقیقتر در راهنمای مربی جلد چهارم آمده است.)
۳-۳. نقش والدین در نهادینهسازی عادتها
پدر و مادر گرامی! مهمترین نکتهای که باید بدانید، این است که مربی در کلاس، فقط مشوق و یادآور است. اجرای اصلی این عادتها، بهویژه عادتهایی مانند زود خوابیدن، احترام به والدین و شکرگزاری، در خانه و با همراهی شما امکانپذیر است.
چرا همکاری شما حیاتی است؟
زود خوابیدن: مربی در کلاس دربارهی فواید زود خوابیدن صحبت میکند و کودک را تشویق میکند، اما این شما هستید که باید ساعت خواب منظم را در خانه اجرا کنید. تلویزیون و گوشی همراه را حداقل یک ساعت قبل از خواب خاموش کنید و فضایی آرام برای خواب کودک فراهم آورید.
احترام به والدین: مربی در کلاس اهمیت احترام به پدر و مادر را به کودک آموزش میدهد، اما عملیسازی این رفتار در خانه رخ میدهد. وقتی کودک شما را در حال احترام گذاشتن به پدر و مادر خود میبیند، این رفتار را بهعنوان الگو میگیرد.
دعوت به خوبیها: مربی در کلاس کودک را تشویق میکند که دیگران را به کارهای خوب دعوت کند، اما شما میتوانید در خانه از کودک بخواهید که مثلاً به خواهر یا برادر کوچکتر خود، مرتب کردن اتاق را یاد بدهد یا در جمع خانواده، دیگران را به کمک کردن تشویق کند.
شکرگزاری: مربی در کلاس شکرگزاری را تمرین میکند، اما شما با الگوی عملی خود (مثلاً قبل از غذا خوردن، شکرگزاری کردن و گفتن «الحمدلله») و با پرسشهایی مانند «امروز بابت چه چیزهایی شکرگزار هستی؟» میتوانید این عادت را در خانه تثبیت کنید.
فواید بلندمدت این عادتها چیست؟
نظم شخصی: با یادگیری زود خوابیدن، کودک بهمرور در سایر امور زندگی نیز منظم میشود.
مسئولیتپذیری اجتماعی: با یادگیری دعوت به خوبیها، کودک به عضوی مفید و مؤثر در جامعه تبدیل میشود.
اعتمادبهنفس: وقتی کودک میبیند که رفتارهای خوب او تأثیر مثبتی بر دیگران دارد، اعتمادبهنفسش افزایش مییابد.
شادکامی و امید: شکرگزاری، یکی از مهمترین عوامل شادکامی و امید به زندگی است.
تأکید ویژه: لطفاً با مربی کودک خود در ارتباط باشید و پیشرفت عادتهای چله را در خانه پیگیری کنید. هر شب میتوانید با کودک خود دربارهی عادت چلهی آن جلد گفتوگو کنید و از او بپرسید: «امروز برای چه چیزهایی شکر کردی؟». این گفتوگوهای کوتاه، تأثیر شگرفی در نهادینهسازی عادتها دارد.
فصل چهارم: فراتر از ریاضی و علوم؛ آموزش سبک زندگی
پدر و مادر گرامی! شاید وقتی نام «بستهی آموزشی» را میشنوید، ناخودآگاه به یاد مفاهیمی مانند ریاضی، علوم، آواورزی و دست وررزی بیفتید. اما اجازه دهید صادقانه بگوییم: دانابان، بسیار فراتر از این مفاهیم است. در دانابان، کودک شما علاوه بر آموختن مفاهیم پایه، مهمترین مهارتهای سبک زندگی را نیز فرا میگیرد؛ مهارتهایی که او را برای زندگی در جامعهی امروز و آینده آماده میکند.
۴-۱. مهارتهای زندگی در دل بازی
در دنیای پرشتاب امروز، موفقیت فقط به دانستن ریاضی و علوم نیست. آنچه کودک شما را در بزرگسالی به انسانی توانمند، مسئول و شاد تبدیل میکند، مهارتهای نرم زندگی است:
سواد مالی: توانایی مدیریت پول، پسانداز کردن و تشخیص نیاز از خواسته
سواد رسانه: توانایی تشخیص پیامهای رسانهای، مدیریت زمان استفاده از صفحهنمایش و انتخاب محتوای مناسب
آداب معاشرت: توانایی ارتباط مؤثر با دیگران، احترام به بزرگترها، همدلی با همسالان
شهروندی: آشنایی با قوانین جامعه، احترام به حقوق دیگران، مسئولیتپذیری اجتماعی
حفاظت از محیطزیست: عشق به طبیعت، صرفهجویی در مصرف آب و انرژی، تفکیک زباله
دانابان چگونه این مهارتها را به کودک شما آموزش میدهد؟ در قالب قصههای شیرین، بازیهای گروهی، کاردستیهای خلاقانه، نمایشهای جذاب و گفتوگوهای کلاسی. کودک بدون آنکه احساس کند «درس میخواند»، این مهارتها را جذب میکند و در زندگی روزمرهی خود بهکار میگیرد.
مثالهایی از کتاب:
مهارت شهروندی و نظم اجتماعی:در جلد سوم کاملا به این مهارت ها پرداخته شده است. اما در سایر جلد ها هم می توان این مهارت ها را دید به عنوان مثال در جلد یک: در درس ۵ (آشنایی با قوانین کلاس ۱ – فعالیت ۱) کودک با مفاهیم «اول و آخر» و رعایت نوبت آشنا میشود. در درس ۶ (آشنایی با قوانین کلاس ۲ – فعالیت ۲) از طریق داستان «چیچینون؟ قانون!»، با قوانین کلاسی مانند اجازه گرفتن، نظم و صف گرفتن آشنا میشود و میآموزد که هر جایی، قوانین خاص خود را دارد.
مهارت همدلی و ارتباط با دیگران: در جلد دوم که به آداب ارتابط با دیگران پرداخته شده است، در قالب فعالیت های جذاب به این مسئله پرداخته شده است. کودک یادمی گیرد از نزدیکترین افراد خود که پدرو مادر هستند تا دورترین افراد که غریبه ها هستند چگونه باید با آنها رفتار کند.
مهارتهای تغذیه سالم: در جلد یک درس ۲۴ (تغذیه سالم – فعالیت ۱) کودک با خوراکیهای مفید و سالم (مانند شیر، عسل، زیتون و خرما که در قرآن به آنها اشاره شده) آشنا میشود. در درس ۲۵ (تغذیه ناسالم – فعالیت ۱) نیز با مضرات خوراکیهای ناسالم آشنا میشود و میآموزد که انتخابهای غذایی درست، چه تأثیری بر سلامت او دارد.
مهارت اقتصادی و سواد مالی: در جلد سوم مفاهیم اولیهی اقتصاد و هوش مالی به کودک آموزش داده میشود.
سواد رسانه: در جلد سوم مهارت سواد رسانه به کودک آموزش داده میشود تا بیاموزد چگونه با رسانهها و محتوای آنها برخورد کند.
۴-۲. نمونههایی از نیاز به همکاری والدین
پدر و مادر گرامی! بسیاری از این مهارتها، نیازمند تمرین و تکرار در خانه هستند. مربی در کلاس، مفاهیم را به کودک آموزش میدهد، اما شما هستید که باید آن را در عمل ببینید و تقویت کنید. چند مثال از مباحثی که نیاز به مشارکت شما دارد:
۱. تنظیم خواب (جلد اول – عادت چله: زود خوابیدن):
مربی در کلاس کودک را تشویق میکند که شبها زود بخوابد. اما شما باید در خانه:
حداقل یک ساعت قبل از خواب، تلویزیون و گوشی همراه را خاموش کنید.
با بازیهای آرامشبخش مانند «سایهبازی» (که در درس ۳ – فعالیت با والدین پیشنهاد شده) ذهن کودک را برای خواب آماده کنید.
خودتان نیز الگوی مناسبی باشید و بهموقع بخوابید.
۲. سواد رسانه (جلد سوم):
مربی در کلاس دربارهی استفادهی صحیح از رسانهها و مدیریت زمان تماشا صحبت میکند. اما شما باید در خانه:
زمان تماشای تلویزیون و استفاده از تبلت را محدود کنید. کودکان قانون«قانون یک ساعته» را یاد می گیرند، اما شمایید که باید در خانه این قانون را تثبیت کنید. طبق پژوهش های علمی روزانه کودک بیش از یک ساعت نباید از گوشی استفاده کند و همچنین حداقل یک ساعت قبل از خواب نباید به صفحاتی که نور از خود ساطع می کنند نگاه کند مانند گوشی ، تب لت و تلویزیون.
در این مسیر می توانید از اپلیکیشن های کنترل والدین ، مانند سامسونگ کیدز استفاده نمایید. به جای گوشی ، بازیهای فکری، قصهگویی و فعالیتهای گروهی را جایگزین کنید. خودتان نیز الگوی مناسبی باشید و کمتر در حضور کودک به گوشی همراه نگاه کنید.
۳. مهارتهای مالی و اقتصادی (جلد سوم):
مربی در کلاس مفاهیم اولیهی هوش مالی را آموزش میدهد. اما شما باید در خانه:
در خریدهای روزمره، کودک را همراه خود ببرید و دربارهی قیمتها و انتخابها با او گفتوگو کنید. به کودک یاد دهید که برای خرید یک اسباببازی، باید هزینهی آن را حساب کند و گاهی پسانداز کند. عیدی و پولتوجیبی کودک را به او بسپارید و به او بیاموزید که چگونه آن را مدیریت کند.
۴. حفاظت از محیطزیست (جلد چهارم):
مربی در کلاس دربارهی عشق به طبیعت، صرفهجویی در مصرف آب و انرژی و تفکیک زباله فعالیت های جذابی را با کودک انجام می دهد. اما شما باید در خانه:
کودک را در تفکیک زبالهها مشارکت دهید. هنگام مسواک زدن، شیر آب را ببندید تا کودک بیاموزد که آب را هدر ندهد.
با کودک به طبیعت بروید و به او بیاموزید که زبالهها را در طبیعت رها نکند و به درختان و گیاهان آسیب نرساند.
۵. آداب غذا خوردن (جلد اول – درس ۲۰ و ۲۳):
مربی در کلاس آداب غذا خوردن (مانند گفتن بسمالله، آهسته غذا خوردن، از جلوی خود برداشتن، جمع غذا خوردن) را آموزش میدهد. اما شما باید در خانه:
سر سفره، خودتان الگوی رعایت این آداب باشید.کودک را تشویق کنید که قبل از غذا «بسم الله» بگوید و بعد از غذا «الحمدلله».با کودک دربارهی غذاهای سالم و اهمیت صبحانه (که در جلد اول درس ۲۲ به آن پرداخته شده) گفتوگو کنید.
۴-۳. دلیل همکاری والدین در این مهارتها حیاتی :
زیرا این مهارتها، در عمل و در بستر زندگی واقعی شکل میگیرند. یک کودک ممکن است در کلاس یاد بگیرد که آب را هدر ندهد، اما اگر در خانه ببیند که شما شیر آب را باز میگذارید، آن آموزش بیاثر میشود. یا ممکن است بداند که باید به والدین احترام بگذارد، اما اگر شما با پدربزرگ و مادربزرگ خود با بیاحترامی رفتار کنید، کودک از شما الگو میگیرد.
پس لطفاً:
با مربی کودک خود در ارتباط باشید و از پیشرفت او مطلع شوید.
فعالیتهایی که در بخش «کار در خانه» (که در برخی دروس طراحی شده) را با کودک خود انجام دهید.
از محتوای اپلیکیشن دانابان (که در فصل بعد به آن خواهیم پرداخت) در خانه استفاده کنید تا کودک شما در فضایی جذاب و شیرین، این مهارتها را تمرین کند.
هر شب، چند دقیقهای با کودک خود گفتوگو کنید و از او بپرسید: «امروز در کلاس چه چیز تازهای یاد گرفتی؟» و او را تشویق کنید تا آموختههایش را برای شما توضیح دهد.
در بخش بعدی، با «فصل پنجم: جنگل دانابان و دوستان بامزه» آشنا خواهید شد و با شخصیتهای جذاب و قصههای شنیدنی این بسته، بیشتر آشنا خواهید گشت. همچنین توضیح خواهم داد که چگونه قصههای صوتی و اشعار اختصاصی، فضای یادگیری را برای کودک شما لذتبخشتر کردهاند.
فصل پنجم: جنگل دانابان و دوستان بامزه
پدر و مادر گرامی! اگر از کودک خود پرسیدهاید که امروز در کودکستان چه خبر بوده و او با اشتیاق از «نازپری»، «فیلو» یا «خانم قُدی» گفته است، تعجب نکنید! او تازه با یکی از جذابترین بخشهای دانابان آشنا شده است: داستان جنگل دانابان و شخصیتهای دوستداشتنیاش.
۵-۱. شخصیتهای جذاب دانابان
کتابهای دانابان، روایتگر زندگی در جنگل زیبایی به نام «دانابان» است. در این جنگل، یک کودکستان کوچک و صمیمی وجود دارد که حیوانات بامزهای در آن درس میخوانند. شخصیت ها طوری طراحی شده که اگر کودک، ساکت باشد یا پر حرف، دورن گرا باشد یا برون گرا ، پس باشد یا دختر، بتواند با یکی از شخصیت های داستان همزاد پنداری کند.
در این جنگل، خانم قُدی، معلم مهربان کودکستان، با صبر و حوصلهی بینهایت به بچهها درس میدهد و آنها را همانگونه که هستند دوست دارد. در میان دانشآموزان، نازپری که در قالب یک کودک 6 ساله دختر طراحی شده است، کبوتری سفید است که عاشق مدرسه و درس خواندن است و رنگ صورتی را خیلی دوست دارد؛ برادرش پرپری، کبوتری سفید و پرانرژی است که عاشق بازی و پرواز است و گاهی کمی بیدقت است، اما دل بزرگی دارد. فیلو، بچهفیل تُپل و خوشخوراکی است که عاشق خوراکیهای سالم و رنگ قرمز است؛ در حالی که ببعی، با موهای فرفری و کمی بدقلق است که از خیلی چیزها خوشش نمیآید، اما کمکم یاد میگیرد مهربان باشد. پیشو، گربهی بازیگوشی است که عاشق گلولههای کاموایی است؛ پشمک، خرگوش گوشدرازی است که عاشق هویج و هر چیزی که هویجی باشد، است. پوپک، شانهبهسر درسخوان و منظمی است که عاشق رنگ نارنجی است؛ در مقابل، کوکی اردک پرحرف و خوشمشربی است که رنگ زرد را دوست دارد و همهچیز را برای همه تعریف میکند. لاکو، لاکپشت کمحرف و آرامی است که سبز کاهویی را خیلی دوست دارد و در نهایت، فندق سنجاب کوچک و خجالتی است که به سختی میتواند خوب حرف بزند، اما رنگ شکلاتی را بسیار دوست دارد.
چرا شخصیتهای حیوانی؟
کودکان در این سن، با کاراکترهای حیوانات احساس نزدیکی و همذاتپنداری میکنند. وقتی شخصیتهای داستان، حیوانات بامزهای هستند که هر کدام ویژگیهای منحصربهفرد خود را دارند، کودک بهراحتی با آنها ارتباط برقرار میکند. نازپری، پرپری، فیلو و بقیه، تبدیل به دوستان خیالی کودک میشوند و این دوستی، انگیزهی کودک برای یادگیری را چند برابر میکند.
۵-۲. روایت داستانی و جذابیتهای شنیداری
شاید شنیده باشید که میگویند: «قصه، بهترین معلم کودکان است.» در دانابان، ما از این ابزار جذاب بهخوبی استفاده کردهایم.
بسیاری از درسهای دانابان، با یک داستان شروع میشوند که شخصیتهای جنگل در آن نقش دارند. این داستانها، حامل مفاهیم آموزشی و تربیتی هستند و کودک بدون آنکه احساس کند «درس میخواند»، آنها را جذب میکند.
اما جذابتر این است که تمام داستانهای کتاب دانابان، به صورت «قصه صوتی» (نمایشنامههای صوتی) درآمدهاند. یعنی هر داستان، با استفاده از شخصیتهای متعدد، دیالوگها و افکتهای صوتی جذاب، تبدیل به یک نمایش شنیداری پویا شده است.
مثلا در درس ۳ جلد یک(زود خوابیدن و حضور به موقع – فعالیت ۲ – داستان «یک آواز جدید»)، داستان پرپری که شب دیر میخوابد و صبح نمیتواند به موقع بیدار شود، بهصورت یک قصهی صوتی جذاب روایت میشود. کودک با شنیدن صدای شخصیتها و افکتهای صوتی، کاملاً درگیر داستان میشود و پیام آن (اهمیت زود خوابیدن) را بهتر درک میکند.
این قصهها با همکاری دوبلورهای حرفهای و توانمند کشور تولید شدهاند. صداپیشگی هنرمندانهی این عزیزان، به شخصیتها جان بخشیده و هر قصه را به یک تجربهی شنیداری فراموشنشدنی تبدیل کرده است.
اشعار اختصاصی و آهنگسازی
علاوه بر قصهها، تمام اشعار کتاب دانابان نیز بهصورت اختصاصی سروده شده و با آهنگسازی کودکانه، به قطعات موسیقایی جذابی تبدیل شدهاند. در کل مجموعه، بالغ بر ۵۰ قطعه شعر و آهنگ اختصاصی تولید شده است.
مثلا در درس ۱ (شروع یادگیری با نام خدا – فعالیت ۴ – شعر «شروع با نام خدا»)، شعر بهصورت آهنگ درآمده است. مربی میتواند آن را در کلاس پخش کند و کودکان با ریتم و ملودی، مفهوم «شروع کارها با نام خدا» را بهتر یاد بگیرند.
۵-۳. فواید ایجاد جذابیت حداکثری داستان ها و شعرها
۱. افزایش انگیزه و علاقه:کودکی که با شخصیتهای بامزه و قصههای جذاب سر و کار دارد، با اشتیاق بیشتری به کودکستان میآید و در فعالیتها شرکت میکند.
۲. یادگیری عمیقتر و ماندگارتر:مفاهیمی که در قالب داستان و آهنگ ارائه میشوند، بهخاطر سپاری آسانتری دارند و در حافظهی بلندمدت کودک باقی میمانند.
۳. تقویت حس شنیداری و مهارتهای زبانی: گوش دادن به قصههای صوتی، دقت شنیداری کودک را افزایش میدهد، دایرهی واژگانش را گسترش میدهد و درک او از روایت و داستان را تقویت میکند.
۴. پرورش قوهی تخیل و خلاقیت(تقویت هوش دیداری – فضایی گاردنر در کودک):قصههای جنگل دانابان، کودک را به دنیایی از تخیل میبرد و قدرت تصویرسازی ذهنی او را پرورش میدهد. این در صورتی است که یک انیمیشن این تاثیر را ندارد.
چرا که در داستان های صوتی، ذهن کودک شروع به تصویر سازی می کند. حال آنکه در انیمیشن کودک تنها نظاره گر است و برعکس ذهن او تنبل می شود.
۵-۴. شما در خانه چه میتوانید بکنید؟
از کودک خود بخواهید که شخصیتهای جنگل دانابان را برای شما معرفی کند و دربارهی ویژگیهای هرکدام با شما گفتوگو کند.
در خانه، فایل صوتی قصهها را پخش کنید و با کودک دربارهی آنها حرف بزنید.
از کودک بخواهید که یکی از شخصیتهای داستان را نقاشی کند یا کاردستی آن را درست کند.
شعرهای دانابان را با کودک همخوانی کنید و از او بخواهید که حرکت شخصیتها را در بیاورد.
همانطور که دیدید، جنگل دانابان فقط یک فضای داستانی ساده نیست؛ بلکه ابزاری قدرتمند برای آموزش، پرورش خلاقیت و ایجاد انگیزه در کودک شماست.
در بخش بعدی، با «فصل ششم: هر جلد چه میآموزد؟» آشنا میشوید و بهطور خلاصه با محتوای هر یک از چهار جلد کتاب کار کودک و موضوعات اصلی آنها آشنا خواهید شد.
فصل ششم: هر جلد چه میآموزد؟ (معرفی چهار جلد)
پدر و مادر گرامی! بستهی تربیت و یادگیری دانابان شامل چهار جلد کتاب کار کودک است که هر جلد، برای دو ماه تحصیلی (معادل ۳۵ روز درسی) طراحی شده است. یعنی در طول یک سال تحصیلی، کودک شما با این چهار جلد، سفری کامل و پرماجرا را در دنیای یادگیری و زندگی تجربه خواهد کرد.
در ادامه، هر جلد را بهطور مختصر معرفی میکنیم تا با محتوای کلی و عادت محوری آن آشنا شوید.
📗 جلد اول: «خدا مرا دوست دارد» – تعامل با خویشتن
جلد اول، پایهی تمام آموزشهای دانابان است. در این جلد، علاوه بر آموزش مفاهیم ریاضی ، علوم ، دست ورزی و آواورزی و هوش، کودک با خودش آشنا میشود؛ با بدنش، احساساتش، تواناییها و نیازهایش. موضوعاتی مانند شناخت اعضای بدن، حواس پنجگانه، بهداشت فردی، نظم شخصی و مدیریت زمان در این جلد گنجانده شدهاند.
نمونه درسهای این جلد: شناخت علاقهمندیهای خود و دیگران (درس ۲)، زود خوابیدن و حضور به موقع در مدرسه (درس ۳)، چشم و حس بینایی (درس ۸)، گوش و حس شنوایی (درس ۹)، بهداشت دهان و دندان (درس ۱۵)، آداب غذاخوردن (درس ۲۰)
عادت چلهی این جلد، «زود خوابیدن» است؛ عادتی که بهعنوان پایهی نظم شخصی، بر تمام ابعاد زندگی کودک تأثیر مثبت میگذارد.
📘 جلد دوم: «دیگران را دوست دارم» – تعامل با دیگران
جلد دوم،نیز علاوه بر آموزش مفاهیم ریاضی ، علوم ، دست ورزی و آواورزی و هوش، کودک را از دنیای خودش به دنیای اطرافیانش میبرد. او یاد میگیرد که چگونه با دیگران ارتباط برقرار کند، به آنها احترام بگذارد و در جمع رفتار مناسبی داشته باشد این جلد به آموزش مهارت های اجتماعی و رفتاری از نزدیکترین افراد که پدر و مادر و برادر و خواهر باشند تا دورترین افراد و غریبه ها ار شامل می شود.
نمونه درسهای این جلد (بر اساس راهنمای مربی جلد دوم): کودک جدید (اشتیاق به داشتن خواهر یا برادر)، احترام به والدین، دوستی با همسالان، ارتباط با معلم، همدلی با بیماران، مهمان نوازی و مهمانی رفتن، آشنایی با مجاهدان، رویارویی با غریبهها و مهارت «نه گفتن»
عادت چلهی این جلد، «احترام به والدین» (بهویژه بوسیدن دست آنها) است که ریشه در آموزههای دینی ما دارد.
📙 جلد سوم: «کشورم را دوست دارم» – تعامل با جامعه و کشور
جلد سوم، کودک را با اجتماع و جامعهی بزرگتر آشنا میکند. او یاد میگیرد که مسئولیتپذیری اجتماعی چیست و چگونه میتواند بهعنوان یک شهروند خوب، در جامعه نقش مؤثری ایفا کند. موضوعاتی مانند نظام اقتصادی و هوش مالی، سواد رسانه، حقوق شهروندی، افتخار به ایرانی بودن و آشنایی با مفاخر ملی در این جلد گنجانده شدهاند.
نمونه درسهای این جلد: نظام اقتصادی و هوش مالی، سواد رسانه، شهر زیبا و …
عادت چلهی این جلد، «دعوت به خوبیها و بازداشتن از بدیها» است که کودک را بهعنوان یک عضو مسئول و تأثیرگذار در جامعه معرفی میکند.
📕 جلد چهارم: «طبیعت را دوست دارم» – تعامل با خلقت زیستمحیطی
جلد چهارم، کودک را به دنیای شگفتانگیز طبیعت و آفرینش میبرد. او با حیوانات، گیاهان، آسمان، زمین و شگفتیهای خلقت آشنا میشود و یاد میگیرد که چگونه از این نعمتهای الهی محافظت کند. علاوه بر این، مناسبتهای ملی و مذهبی نیز در این جلد گنجانده شده تا کودک با فرهنگ و آیینهای ایرانی-اسلامی خود پیوند عمیقتری پیدا کند.
عادت چلهی این جلد، «شکرگزاری از پروردگار مهربان» است که به کودک کمک میکند تا شادتر، خوشبینتر و امیدوارتر زندگی کند.
نکتهی مهم: هر جلد علاوه بر موضوعات محوری خود، بهصورت تلفیقی به اهداف ۱۱گانهی دورهی پیشدبستانی (از جمله پرورش مهارتهای جسمی، عاطفی، ذهنی، اخلاقی، دینی، هنری و …) نیز میپردازد. پس کودک شما در هر جلد، فقط یک موضوع خاص را یاد نمیگیرد؛ بلکه مجموعهای از مهارتهای زندگی را بهصورت همزمان و در قالبی جذاب فرا میگیرد.
در بخش بعدی، با «فصل هفتم: ابزارهای جانبی؛ اپلیکیشن و کاربرگ نخبهشو» آشنا میشوید و متوجه میشوید که چگونه میتوانید از این ابزارها برای تقویت یادگیری کودک در خانه استفاده کنید.
فصل هفتم: ابزارهای جانبی؛ اپلیکیشن و کاربرگ نخبه شو
پدر و مادر گرامی! بستهی دانابان فقط به کتابهای کودک و مربی محدود نمیشود. ما برای اینکه یادگیری را برای کودک شما لذتبخشتر و عمیقتر کنیم، دو ابزار ارزشمند دیگر نیز طراحی کردهایم که میتوانید در خانه از آنها استفاده کنید. در این فصل، با اپلیکیشن دانابان و کتاب کاربرگ «نخبهشو» آشنا میشوید.
۷-۱. اپلیکیشن دانابان؛ دنیایی از قصه و آهنگ کودکانه در گوشی شما
در دنیای امروز، گوشیهای همراه بخشی از زندگی ما شدهاند. ما چرا از این ابزار برای یادگیری و شادی کودکان استفاده نکنیم؟ اپلیکیشن دانابان، دقیقاً با همین هدف طراحی شده است.
در اپلیکیشن دانابان چه چیزهایی پیدا میکنید؟
۱. کتابخانهی کامل کتاب مربی:
تمام محتوای چهار جلد کتاب مربی، بهصورت دیجیتال و منظم در این اپلیکیشن قرار دارد. مربیان میتوانند بهراحتی به مطالب دسترسی داشته باشند و شما نیز در صورت تمایل، میتوانید با مراجعه به آن، با روند آموزشی کودک خود بیشتر آشنا شوید.
۲. بیش از ۵۰ آهنگ اختصاصی:تمام اشعار کتاب دانابان، آهنگسازی شدهاند. این آهنگها با ریتمهای شاد و کودکانه، مفاهیم آموزشی را در دل ملودی جای میدهند و کودک شما با شنیدن آنها، بدون آنکه احساس کند «درس میخواند»، فرایند آموزش و تربیت اتفاق می افتد.
۳. بیش از ۱۰۰ قصهی صوتی:تمام داستانهای کتاب دانابان، بهصورت نمایشنامههای صوتی جذاب با صدای دوبلورهای حرفهای تولید شدهاند. این قصهها، شخصیتهای جنگل دانابان را برای کودک زنده میکنند و او را به دنیایی از تخیل و شادی میبرند.
چگونه از اپلیکیشن استفاده کنیم؟
با اسکن رمزینههای سریعپاسخ (کیوآرکد) که در روبهرو یا پشت هر جلد از کتاب مربی قرار دارد، میتوانید به محتوای مرتبط با آن درس دسترسی پیدا کنید. همچنین میتوانید اپلیکیشن را از طریق جستوجوی «دانابان» در کافه بازار، دانلود نمایید.
۷-۲. کتاب کاربرگ «نخبهشو»؛ تمرین در خانه یا کلاس
کتاب کاربرگ «نخبهشو»، یک کتاب مکمل و ارزشمند است که در کنار کتابهای اصلی دانابان طراحی شده است. این کتاب، دقیقاً متناظر با دروس کتابهای اصلی است و برای هر درس، کاربرگهایی را ارائه میدهد که کودک میتواند مفاهیم را در خانه مرور و تمرین کند.
ویژگیهای کتاب کاربرگ «نخبهشو»:
تمرینهای هدفمند: هر کاربرگ، دقیقاً بر اساس موضوع همان درس طراحی شده است تا کودک بتواند آموختههای خود را تثبیت کند.
مناسب برای خانه و کلاس: مربی میتواند از این کاربرگها بهعنوان فعالیت در کلاس یا بهعنوان «کار در خانه» استفاده کند.
کاربرگهای مناسبتی: یکی از دغدغههای همیشگی مربیان، یافتن کاربرگهای مناسبتی (مانند نوروز، یلدا، عید غدیر و …) است. کتاب «نخبهشو» در بخش پایانی خود، مجموعهای از مهمترین مناسبتهای ملی و مذهبی یک سال تحصیلی را در قالب کاربرگهای استاندارد و جذاب گردآوری کرده است. بنابراین دیگر نیازی نیست که مربی یا والدین، در فضای مجازی به دنبال کاربرگهای نامعتبر بگردند و هزینههای اضافی برای چاپ آنها متحمل شوند.
۷-۳. شما در خانه چه میتوانید بکنید؟
با اپلیکیشن دانابان، شبها قبل از خواب، یکی از قصههای صوتی را برای کودک پخش کنید و بعد از آن، دربارهی قصه با او گفتوگو کنید و یا در طول روز، آهنگهای دانابان را پخش کنید و با کودک همخوانی کنید. این کار هم باعث شادی میشود و هم مفاهیم آموزشی را در ذهن کودک تثبیت میکند.
با کتاب کاربرگ «نخبهشو، در روزهایی که کودک در کودکستان حضور ندارد (مانند تعطیلات آخر هفته، یا مجازی شدن کلاس ها)، یک یا دو کاربرگ را با او کار کنید. کاربرگها را بهعنوان یک فعالیت شیرین و غیراجباری به کودک معرفی کنید تا احساس فشار نکند. کاربرگهای مناسبتی را در روزهای خاص با کودک کار کنید و دربارهی آن مناسبت با او گفتوگو کنید.
نکتهی مهم: استفاده از این ابزارها، اختیاری است و فشار و اجبار، تأثیر مثبتی در یادگیری کودکان ندارد. هدف ما این است که یادگیری را برای کودک شما به تجربهای دلپذیر و ماندگار تبدیل کنیم.
فصل هشتم: یک نکته مهم؛ آموزش حروف و اعداد در پیش دبستان ممنوع!
بسیاری از پدر و مادرها دوست دارند کودکشان در دوره قبل از دبستان و در کودکستان ، با شکل حروف و اعداد آشنا شود و بتواند آنها را بنویسد با دیدن این توانایی در کودک احساس غرور کنند. اما اجازه دهید یک نکتهی بسیار مهم را با شما در میان بگذاریم: آموزش رسمی خواندن و نوشتن حروف و اعداد، در دورهی پیشدبستانی توصیه نمیشود.
چرا آموزش رسمی حروف و اعداد در پیشدبستانی ممنوع است؟
بر اساس تأکید سازمان ملی تعلیم و تربیت کودک و نیز چارچوب مصوّب دورهی پیشدبستانی، آموزش مستقیم و رسمی خواندن و نوشتن حروف الفبا و اعداد، در این دوره ممنوع است. این ممنوعیت، یک توصیهی ساده نیست؛ بلکه بر اساس پژوهش و تجربه، تدوین شده است.
- دلایل این ممنوعیت عبارتاند از:
۱. رشد ناکافی مغز و عضلات ظریف:
در سنین پیشدبستانی (۵ تا ۶ سال)، ساختارهای مغزی و عضلات ظریف دست کودک، هنوز به رشد کافی برای نوشتن دقیق حروف و اعداد نرسیدهاند. اجبار کودک به نوشتن پیش از موعد، میتواند باعث خستگی، دلزدگی و حتی ایجاد عادات نادرست در نحوهی مداد گرفتن شود که بعدها اصلاح آن بسیار دشوار است. به جای این باید مقدمات نوشتن کار شود به عنوان مثال تقویت عضلات ظریف دست کودک به عنوان یکی از اهداف این دوره باید مد نظر قرار گیرد.
۲. آسیب به انگیزه و اعتمادبهنفس:
کودکی که پیش از موعد و قبل از ایجاد توانمندی های مقدمه ای مانند دست ورزی، مجبور به یادگیری حروف و اعداد میشود، ممکن است این تجربه را با شکست و ناکامی همراه ببیند. این امر، میتواند انگیزهی او را برای ورود به کلاس اول کاهش دهد و اعتمادبهنفسش را تحت تأثیر قرار دهد.
۳. ایجاد دلزدگی از مدرسه:
کودکی که در پیشدبستانی، با فشار و اجبار، حروف و اعداد را یاد گرفته است، وقتی وارد کلاس اول میشود، با خود میگوید: «این چیزها را بلدم!» و ممکن است از همان روزهای نخست، به مدرسه و درس بیعلاقه شود و تصور کند که مدرسه جای تکراری و خستهکنندهای است.
۴. یادگیری ناقص و غیراصولی:
در کلاس اول، معلمان روشهای استاندارد و اصولی برای آموزش حروف و اعداد دارند. کودکی که پیش از موعد و بهصورت غیراصولی (مثلاً با روشهای حفظی یا بدون توجه به توالی صحیح) این مفاهیم را یاد گرفته باشد، ممکن است بعداً در تصحیح اشتباهات خود دچار مشکل شود و این کار، زمان و انرژی زیادی از معلم و کودک میگیرد.
دانابان چه میکند؟
طبق اسناد سازمان ملی تعلیم و تربیت ، در بستهی تربیت و یادگیری دانابان، ما از آموزش مستقیم و رسمی شکل حروف و اعداد پرهیز کردهایم. اما این به معنای بیتوجهی به این مفاهیم نیست. بلکه آمادگی برای یادگیری حروف و اعداد را در قالب فعالیتهای جذاب و غیرمستقیم به کودک آموزش میدهیم.
نمونههایی از این فعالیتها:
دستورزی: در درس آشنایی (فعالیتهای ۶، ۷، ۱۱، ۱۳ و ۱۴)، فعالیتهایی مانند مچاله کردن کاغذ، بازی با گیره، توپ کاغذی و ماهیگیری طراحی شده است تا عضلات ظریف دست کودک تقویت شود و برای نوشتن آماده گردد.
آشنایی با مفاهیم عددی:در جلد اول ، در درس ۱ (شروع یادگیری با نام خدا – فعالیت ۳)، کودک با مفهوم عدد یک و شمارش اشیاء آشنا میشود. در درس ۴ (نگهداری از وسایل مدرسه – فعالیت ۱)، مفهوم عدد دو آموزش داده میشود. در درس ۷ (سوره توحید – فعالیت ۱)، مفهوم عدد سه. اما توجه داشته باشید که این آموزشها، بهصورت غیرمستقیم و در قالب شمارش اشیاء، رنگآمیزی و بازی است؛ نه نوشتن اعداد.
آواورزی: در درس ۹ (گوش و حس شنوایی – فعالیت ۱)، کودک با صدای «ر» آشنا میشود. در درس ۱۳ (وسایل خطرناک – فعالیت ۱) با صدای «آ»، در درس ۱۸ (توجه به نظافت و آراستگی – فعالیت ۱) با صدای «ز» و در درس ۲۳ (آداب سفره – فعالیت ۱) با صدای «اَ». اما این آشنایی، فقط شنیداری و تشخیصی است؛ نه نوشتن حروف.
به عنوان مثال، در درس ۸ (چشم و حس بینایی – فعالیت ۱)، کودک یاد میگیرد که چیزها را بشمارد (مفهوم عدد دو و سه)، اما از او خواسته نمیشود که عدد را بنویسد. او با انگشت نشان میدهد، با چوبخط علامت میزند و رنگآمیزی میکند. این فعالیتها، او را برای یادگیری عددنویسی در کلاس اول آماده میکند، بدون اینکه کوچکترین فشاری به او وارد شود.
شما در خانه چه میتوانید بکنید؟
کارهای درست:
با کودک خود دربارهی اعداد و حروف صحبت کنید، اما بهصورت غیررسمی و در قالب بازی. مثلاً بپرسید: «توی این اتاق چند تا صندلی هست؟» یا «این میوه با چه صدایی شروع میشود؟»
کتابهای مصوّر و داستانهای تصویری را برای کودک بخوانید و از او بخواهید که تصاویر را توصیف کند.
با کودک، بازیهای فکری و ساختنی انجام دهید تا عضلات دستش تقویت شود.
کارهای نادرست:
از کودک نخواهید که حروف و اعداد را روی کاغذ بنویسد.
کودک را با کاربرگهای نوشتاری و تمرینات رونویسی خسته نکنید.
به کودک فشار نیاورید که حتماً تا پایان پیشدبستانی، خواندن و نوشتن را یاد بگیرد.
جمعبندی
پدر و مادر گرامی! لطفاً به این نکتهی مهم اعتماد کنید و عجله نکنید. دورهی پیشدبستانی، زمان بازی، کشف، خلاقیت و رشد همهجانبه است، نه زمان آموزش رسمی و فشرده. بگذارید کودک شما در دانابان، با مفاهیم پایه آشنا شود، عضلاتش تقویت شود، دقت شنیداری و دیداریاش افزایش یابد و با شوق و اشتیاق، منتظر ورود به کلاس اول باشد. آن وقت است که در کلاس اول، با ذهنی آماده و انگیزهای بالا، گام در مسیر رسمی یادگیری خواهد گذاشت و موفقیتهای بزرگی را تجربه خواهد کرد.
فصل نهم: نقش شما در تکمیل یادگیری
پدر و مادر گرامی! اکنون که با تمام ابعاد بستهی تربیت و یادگیری دانابان آشنا شدهاید، نوبت به یک جمعبندی مهم میرسد: شما در این مسیر، چه نقشی دارید و چگونه میتوانید بهترین همراه برای کودک خود باشید؟
همانطور که در طول این کتاب گفتهایم، مربی در کودکستان، نقش راهنما و تسهیلگر را ایفا میکند. اما خانه، نخستین و مهمترین مدرسهی کودک است و شما، نخستین و ماندگارترین معلم او. همراهی شما، یادگیری را از یک تجربهی کلاسی به یک سبک زندگی تبدیل میکند. در ادامه، مهمترین وظایف والدین عزیز را مرور میکنیم:
۱. همراهی در عادتهای چله
مربی در کلاس، کودک را تشویق و ترغیب میکند؛ اما شما هستید که زمینهی اجرای عادتها را در خانه فراهم میکنید.
جلد اول (زود خوابیدن): ساعت خواب منظمی برای کودک تعیین کنید. حداقل یک ساعت قبل از خواب، تلویزیون و صفحهنمایش را خاموش کنید. خودتان نیز الگوی مناسبی باشید و بهموقع بخوابید. از فعالیتهای پیشنهادی کتاب مانند «سایهبازی» (درس ۳ – فعالیت با والدین) برای آرامسازی کودک قبل از خواب استفاده کنید.
جلد دوم (احترام به والدین): با رفتار محترمانهی خود با پدر و مادرتان، الگوی عملی برای کودک باشید.
جلد سوم (دعوت به خوبیها): از کودک بخواهید که در خانه، دیگران را به کارهای خوب دعوت کند. مثلاً از او بخواهید که به خواهر یا برادر کوچکترش، مرتب کردن اتاق را یاد بدهد یا در جمع خانواده، دیگران را به کمک کردن تشویق کند. این کار مسئولیت پذیری اجتماعی را به کودک یاد می دهد و در وجود او نهادینه می کند.
جلد چهارم (شکرگزاری): هر شب قبل از خواب، از کودک بپرسید: «امروز بابت چه چیزهایی شکرگزار هستی؟» و خودتان نیز با گفتن «الحمدلله» پس از هر غذا و شکرگزاری برای نعمتها خدای عزیز ومهربان، الگوی عملی باشید.
۲. انجام فعالیتهای «کار در خانه»
در برخی از دروس، بخشی با عنوان «کار در خانه» طراحی شده است. این فعالیتها، فرصتی شیرین و کوتاه است تا کودک آنچه را در کلاس تجربه کرده، در کنار شما مرور کند و پیوند آموزههای تربیتی با زندگی واقعی، محکمتر شود.
مثال از کتاب:
در درس ۳ (زود خوابیدن و حضور به موقع – فعالیت با والدین: سایهبازی)، از شما خواسته شده که با کودک خود سایهبازی کنید و فضایی آرام برای خواب او فراهم آورید. در درس ۹ (گوش و حس شنوایی – فعالیت با والدین)، از شما خواسته شده که صداهای مختلف را برای کودک پخش کنید تا آنها را تشخیص دهد.
لطفاً این فعالیتها را جدی بگیرید. هرچند کوتاه و ساده به نظر میرسند، اما تأثیر عمیقی در تثبیت مفاهیم در ذهن کودک و ایجاد ارتباط عاطفی میان شما و فرزندتان دارند.
۳. استفاده از محتوای اپلیکیشن در خانه
همانطور که در فصل هفتم گفتیم، اپلیکیشن دانابان، گنجینهای از قصههای صوتی، آهنگهای شاد و کلیپهای آموزشی است. شبها قبل از خواب، یکی از قصههای صوتی را برای کودک پخش کنید و بعد از آن، دربارهی قصه با او گفتوگو کنید. این کار، هم دایرهی واژگان او را گسترش میدهد و هم قدرت درک و تحلیلش را تقویت میکند.
۴. گفتوگوی روزانه با کودک
هر شب، چند دقیقهای را به گفتوگو با کودک خود اختصاص دهید. این گفتوگوهای ساده، به کودک شما کمک میکند تا آموختههایش را مرور کند، آنها را برای شما توضیح دهد (که خودش نوعی تثبیت یادگیری است) و احساس کند که شما به کارهای او اهمیت میدهید که موجب افزایش اعتماد به نفس کودک می گردد.
۵. ارتباط مستمر با مربی
مربی کودک شما، بهترین منبع برای اطلاع از پیشرفت اوست. لطفاً:
در جلسات اولیا و مربیان شرکت کنید و با مربی دربارهی نقاط قوت و نیازهای کودک خود گفتوگو کنید.
اگر متوجه رفتار یا مشکلی در خانه شدید (مثلاً کودک از چیزی ناراحت است یا خوابش به هم ریخته)، با مربی در میان بگذارید تا او نیز در کلاس به این موضوع توجه کند.
از مربی بخواهید که اگر فعالیتی برای انجام در خانه وجود دارد، به شما اطلاع دهد تا بتوانید در خانه پیگیری کنید.
۶. چند توصیهی پایانی
صبور باشید. هر کودکی سرعت رشد و یادگیری خاص خود را دارد. کودک خود را با دیگران مقایسه نکنید.
تشویق کنید، نه تنبیه. هیچگاه کودک را بهخاطر اشتباه یا کندی، سرزنش نکنید. تشویق و محبت، بهترین محرک برای یادگیری است.
بازی را جدی بگیرید. بازی، کار اصلی کودک در این سن است. از بازیهای پیشنهادی کتاب و اپلیکیشن استفاده کنید و با کودک خود بازی کنید.
محیطی آرام و امن فراهم کنید. کودک برای یادگیری، به محیطی آرام و عاری از تنش نیاز دارد. تا حد امکان، فضای خانه را برای او امن و دلپذیر نگه دارید.
جمعبندی نهایی
پدر و مادر گرامی! بستهی تربیت و یادگیری دانابان، ابزاری است در دست شما و مربی برای ساختن آیندهای روشن برای کودک. اما این ابزار، بدون همراهی و همدلی شما، بهتنهایی نمیتواند معجزه کند. شما هستید که با عشق، صبر و حضور خود، به این ابزار جان میدهید و آن را به تجربهای ماندگار برای فرزندتان تبدیل میکنید.
ما در تیم دانابان، با تمام وجود به این مسیر ایمان داریم و خوشحالیم که در این سفر، همراه شما هستیم. بیایید دست در دست هم، نسلی شاد، مسئول، دانا و امیدوار برای ایران عزیزمان پرورش دهیم.
سخن پایانی
پدر و مادر گرامی!
سفر ما در بخش راهنمای والدین به پایان رسید، اما سفر شما و فرزندتان تازه آغاز شده است. امیدواریم این راهنما توانسته باشد شما را با دنیای شیرین و پرمهر دانابان آشنا کند و نشان دهد که هر کلمه، هر بازی و هر لحظهای که در این مسیر رقم میخورد، چه نقشی در ساختن آیندهای روشن برای کودکتان دارد.
دانابان، فقط یک بستهی آموزشی نیست؛ یک همراه است برای شما و کودکتان؛ همراهی که در قالب قصههای جنگل، شخصیتهای بامزه، آهنگهای شاد و فعالیتهای خلاقانه، مفاهیم عمیق زندگی را به زبان سادهترین و شیرینترین شکل ممکن به کودک شما منتقل میکند.
ما در تیم دانابان، با تمام وجود به این باور داریم که هر کودکی، گنجینهای از استعداد و دانایی است و وظیفهی ما، تنها ایجاد بستری امن، شاد و انگیزهبخش برای شکوفایی این گنجینههاست. و شما، بهعنوان پدر و مادر، مهمترین عامل این شکوفایی هستید. یادمان باشد که امروز، بذرهایی را در جان این کودکان میکاریم که فردا، به جنگلی سرسبز از دانایی، مهربانی و امید تبدیل خواهد شد. و این جنگل، آیندهی ایران عزیز ماست. از همراهی و اعتماد شما، بینهایت سپاسگزاریم.
با ما در ارتباط باشید:
اگر سؤال، پیشنهاد یا تجربهای در مورد استفاده از بستهی دانابان دارید، خوشحال میشویم که از شما بشنویم. شما میتوانید از طریق راههای زیر با ما در تماس باشید:
سایت دانابان: www.danaban.net
آیدی شبکههای اجتماعی: @danaban_net
ایمیل: danaban.net@gmail.com
شماره تماس: 02191095955 و 09001007283
با امید به فردایی روشنتر برای کودکان ایران زمین
جواد گودرزی مدیر تالیف بستهی تربیت و یادگیری دانابان